Woekerpolis 2.0.

Verzekeraars weten dat je geen onhaalbare, torenhoge rendementen aan klanten moet voorspiegelen. Dat leidt tot teleurstellingen. Tenslotte had waarschijnlijk nooit iemand geklaagd over beleggingsverzekeringen als de rendementen op het niveau van de jaren 90 waren gebleven. U weet misschien nog wel: die periode van de Nieuwe Economie. Toen, nog geen 20 jaar geleden, waren nagenoeg alle economen ervan overtuigd dat de beurskoersen nog maar één kant op konden: omhoog. Dat leidde dus tot de woekerpolis.

Verzekeraars weten inmiddels beter. Die hebben allang geleerd dat in het verleden behaalde resultaten geen garantie voor de toekomst geven. Zeker niet als dat verleden een toevallige, korte en rooskleurige periode betreft. De EU is nog niet zover.
Na vele jaren denken, internationaal overleg en consultatietrajecten (onze toezichthouders zaten daarbij) is op 1 januari van dit jaar een nieuwe Europese richtlijn van kracht geworden. Die draagt de fraaie naam: PRIIPS. PRIIPS staat voor Packaged Retail and Insurance based Investment Products. In gewoon Nederlands: beleggingsverzekeringen.

Nu worden beleggingsverzekeringen de laatste jaren niet zoveel verkocht als vroeger. U begrijpt wel waarom. Maar los van het imago komt dat ook omdat de financiële bijsluiter die verzekeraars bij dit soort producten moesten hanteren een beleggingshorizon kende van 20 jaar. Dat leidde er vanzelf toe dat onverantwoord hoge rendementen niet meer werden voorgespiegeld. En dus consumenten ook niet meer werden verleid met bomen die tot in de hemel groeiden. Maar die financiële bijsluiter bestaat niet meer. In plaats daarvan schrijft PRIIPS het gebruik van een ‘Essentieel Informatiedocument’ (EId) voor.

(Even tussendoor: ergens in Brussel zit, denk ik, een clubje Europese ambtenaren in een achterkamertje namen en afkortingen te verzinnen. Jaarlijks reiken zij onderling prijzen uit voor de meest onzinnige benaming.)

Terug naar PRIIPS. In plaats van een beleggingshorizon van 20 jaar schrijft PRIIPS dwingend een beleggingshorizon van 5 jaar voor, die in het EId moet worden opgenomen. En omdat we – toevallig – 5 jaar met gemiddeld heel rooskleurige cijfers achter de rug hebben, worden de rendementen van beleggingsverzekeringen nu weer buitengewoon rooskleurig voorgesteld. Zelfs in de ‘gematigde scenario’s’. Het FD geeft een mooi voorbeeld: het gemiddeld rendement wereldwijd was de afgelopen 20 jaar ongeveer 6% en de laatste 5 jaar gemiddeld 12%. U begrijpt wat zo’n verschil voor de uitkomst van een prognose over 30 jaar betekent: 6% betekent ruwweg een rendement van 500% over een periode van 30 jaar; bij 12% is het rendement ruwweg 3100%. Ruim 6 keer zoveel.

Wat het echt leuk maakt: verzekeraars hebben een brief naar de AFM gestuurd, waarin zij hun zorgen uitspreken. Zij zijn nu gedwongen potentiële klanten rendementen voor te spiegelen die zij zelf onwaarschijnlijk achten. De woekerpolis 2.0. is geboren.

Advertenties

Objectieve analyse?

Een goed advies is zijn geld waard. Meestal in elk geval. En daarvoor heb je een goede adviseur nodig. Maar hoe herken je een goede adviseur? Of liever: hoe herkent de klant een goede adviseur? Dat is lastig, want adviseurs zijn er in veel verschijningsvormen: variërend van de zelfstandige, onafhankelijke adviseur, die adviseert op basis van een grondige analyse tot de ‘adviseur’ die voor een financieel product 100% gebonden is aan één aanbieder.

Het is jammer dat de politiek nooit de moeite heeft willen nemen om het gebruik van de termen ‘adviseur’ en ‘advies’ zó te beschermen dat alleen onafhankelijke adviseurs die aan strenge voorwaarden voldoen, die titel mogen gebruiken. Vergis u trouwens niet in de keuzes die dat nog zou vergen (met hoeveel aanbieders moet ten minste zaken worden gedaan en geldt dat dan per productvorm, is een eigen volmacht een beletsel, e.d.?).

Omdat de wetgever het laat afweten, is het voor de klant lastig om te bepalen welke adviseur bij hem past. Dat is raar, want al dat gedragstoezicht en al die informatieverplichtingen zijn bedoeld om de klant te beschermen. Om hem in staat te stellen zoveel mogelijk geïnformeerde keuzes te kunnen maken. En ook om die reden worden straks met de invoering van de Insurance Distribution Directive (IDD, waarschijnlijk pas per 1 oktober 2018) de informatieplichten voor de adviseur verder uitgebreid. Hij moet straks ook bij schadeverzekeringen vooraf aan de klant laten weten of hij adviseert op basis van een objectieve analyse.

De AFM heeft al weten hoe dat begrip gaat worden uitgelegd. Daarvoor is het nodig dat er een analyse wordt gemaakt van meer dan 50% van in de markt verkrijgbare vergelijkbare verzekeringen. En natuurlijk: omdat de AFM ook zal willen weten of een adviseur zo’n vergelijking wel zorgvuldig genoeg maakt, moet deze dat gehele proces gedetailleerd vastleggen. En periodiek herhalen natuurlijk, want producten blijven niet hetzelfde. Ik probeer mij voor te stellen hoe een adviseur, of liever: het intermediairsbedrijf waar hij werkt, dat moet doen. Voor autoverzekeringen, inboedelverzekeringen, cyberverzekeringen en ga zo maar door. Hebt u enig idee hoeveel soorten schadeverzekeringen er zijn? Honderden? En vervolgens probeer ik me voor te stellen hoe zo’n uiteindelijke analyse van zo veel verschillende verzekeringssoorten er uit ziet. En als laatste probeer ik me voor te stellen hoe elke adviseur binnen dat bedrijf die uitgebreide analyse voor elke individuele klant apart zou moeten verwerken in zijn advies. Ik probeer het me voor te stellen, maar het lukt me niet.

In dat verband: zelfs gerenommeerde internetsites (die alleen de analyse hoeven te maken en niet de resultaten in een klantadvies hoeven te verwerken) lukt het niet dergelijke analyses te maken. Die komen toch – nog steeds – niet zo heel veel verder dan alleen een vergelijking op premie en een beperkt aantal randvoorwaarden. Adviseren op basis van een objectieve analyse is straks een volstrekte illusie.

Wel jammer dat ook op Europees niveau maatregelen die bedoeld zijn om de consument te helpen steeds meer ontaarden in studeerkameroplossingen die hun werking volledig gaan missen.

Falend kwaliteitsbeleid en een terechte boete

De AFM heeft van de rechter op haar kop gekregen. De rechter vernietigde de boetes die AFM aan twee grote accountantskantoren had uitgedeeld. Ik hoop dat de AFM in beroep gaat. Die boetes leken mij juist heel terecht.

De AFM had onderzocht of de accountantskantoren hun werk goed hadden gedaan. Van de 40 door de AFM gecontroleerde jaarrekeningen bleken er 18 ondeugdelijk. Bij die 18 hadden de accountants de jaarrekening niet mogen goedkeuren. 18 op de 40; dat is bijna de helft. De AFM trok daaruit de conclusie dat deze kantoren hun zorgplicht niet goed hadden vervuld. En dus kregen die kantoren een boete.

KPMG (1,2 miljoen boete) en Deloitte (1,8 miljoen boete) accepteerden de boete, maar de twee andere accountantskantoren (PWC, 845.000 boete) en EY (2,2 miljoen boete) gingen in beroep. Het verweer: ja, er waren wel fouten gemaakt, maar dat betekent nog niet dat de zorgplicht is geschonden, want ‘ons kwaliteitsbeleid’ is prima op orde. De rechter oordeelde dat dat verweer steek houdt. Volgens de rechter mag de AFM aan het maken van fouten door individuele accountants niet de conclusie verbinden dat daarmee het kwaliteitsbeleid van het gehele kantoor niet deugt.

Die uitspraak van de rechter lijkt mij bedenkelijk. Natuurlijk: fouten worden overal gemaakt. Als bij controle van 40 dossiers blijkt dat er 1 of 2 niet in orde zijn, kan ik me voorstellen dat daar een individuele fout aan ten grondslag ligt. Dat is niet per se bepalend voor het kwaliteitsbeleid van een organisatie. Maar bij 18 van de 40 is dat anders. Dan is het geen individuele fout meer, dan is het een structureel probleem. Een kwaliteitsprobleem, zeg maar. Dat geldt temeer omdat de AFM in de twee jaar daarna nog eens 32 dossiers van deze kantoren heeft gecontroleerd. Daarvan bleken er 19 niet in orde. 19 van de 32; dat is meer dan de helft. Het lijkt dus erger geworden, ondanks dat deze accountantskantoren ná de eerste boetes beterschap beloofden en maar liefst 53 ‘verbetermaatregelen’ hadden toegezegd.

Als er bij een organisatie zoveel fouten worden gemaakt, die niet tijdig door die organisatie zelf worden ontdekt en gecorrigeerd, dan lijkt mij de conclusie gerechtvaardigd dat het kwaliteitsbeleid ten aanzien van de zorgplicht tekort schiet. Als dat niet zou mogen, maakt de rechter het werk van de AFM onmogelijk. Trouwens: ook aan het toezeggen van zoveel ‘verbetermaatregelen’ kun je toch al de conclusie verbinden dat die kantoren zelf ook vonden dat hun kwaliteitsbeleid tekort schoot.

Ik hoop van harte dat de AFM in beroep gaat. Ik wens AFM daarbij alle succes.

IDD en provisietransparantie

De AFM pleit voor ‘actieve provisietransparantie’ bij schadeverzekering. Adfiz is daartegen. Toch is er volgens mij wel wat voor te zeggen, zeker als die actieve provisietransparantie ook gaat gelden voor een enkel product waar nu nog het provisieverbod voor geldt.

Bij provisieverbodproducten is het duidelijk. De klant betaalt en mag dus verwachten dat zijn belang behartigd wordt. Maar bij schadeverzekering blijft het wringen: de adviseur die zijn beloning niet van de klant ontvangt, maar van degene waarvan hij het product verkoopt. En voor dat advies dus alleen beloond wordt als er echt wat verkocht wordt. Die adviseur verkoopt dus eigenlijk ‘de klant’ aan de verzekeraar. Dat wringt, maar niettemin ben ik tegen een verbod op schadeprovisie. Als een adviseur een adviestarief moet gaan vragen voor (pak ‘m beet) een AVP, wordt er geen AVP meer verkocht.

Actieve provisietransparantie vind ik een mooie middenweg. Provisie mag, maar je moet de klant vertellen hoeveel en hoe vaak. Het tegenargument dat de bakker en de supermarkt óók niet hoeven te vertellen hoeveel ze aan de verkoop van een product verdienen, lijkt mij een onzin. Die bakker en die supermarkt profileren zich niet als adviseur, maar als verkoper. Dat doet een verzekeringsadviseur niet. Die profileert zich juist wèl als adviseur en níet als verkoper. Een beter argument dat ik vaak hoor, is dat de hoogte van die schadeprovisie de gemiddelde klant niet zo interesseert. Dat geloof ik ook. Maar dat argument kun je ook gebruiken om te betogen dat je het daarom best kunt vertellen.

Wat mij ronduit een voordeel lijkt, is dat provisietransparantie ook leidt tot een (meer) gelijk speelveld tussen bemiddelaars die niet adviseren en bemiddelaars die dat wel doen. Ook internetvergelijkers (waarvan veel klanten denken dat die hun diensten gratis verlenen) moeten dan hun beloning actief kenbaar maken, net als bijvoorbeeld autodealers en winkelbedrijven (denk: HEMA).

Tegelijk denk ik dat provisietransparantie ook een prachtige oplossing is voor een probleem dat ontstaan is door het provisieverbod. Er is een groeiend leger zzp-ers. Velen van hen aan de onderkant van de inkomensmarkt. Die hebben dringend behoefte aan een goed advies over inkomensverzekeringen en een passende inkomensverzekering. Maar juist hun inkomenssituatie is een serieus beletsel voor een goed advies en dus komt die verzekering er ook niet van.

Het opheffen van het provisieverbod voor individuele inkomensverzekeringen, onder gelijktijdige invoering van provisietransparantie voor dit product en andere schadeverzekeringen, lijkt mij een oplossing waarbij zowel de klant als het adviserende intermediair is gebaat.

De Bovaggarantie

‘DNB haalt een streep door de Bovag-garantie’ zo kopt het FD vandaag. Dat heeft meer consequenties dan op het eerste gezicht lijkt.

Een consument heeft recht op een deugdelijk product. Een product behoort een bepaalde periode mee te gaan bij normaal gebruik. Dat is de zogenoemde wettelijke garantie of het conformiteitsbeginsel. Die garantieverplichting geldt dus ook voor elke garagehouder. Maar de bedoeling van Bovag-garagehouders is dat de Bovag-garantie méér biedt dan de wettelijke garantie. Anders zou de Bovag-garantie een lege huls zijn.

Zodra een garantie méér biedt dan de wettelijke garantie wordt het een verzekering: er is sprake van een overeenkomst, er wordt voldaan aan het onzekerheidsvereiste (gaat de auto gebreken vertonen?), er wordt geld voor betaald (premie) en er wordt een prestatie tegenover gesteld (eventuele reparatie en dus schadevergoeding). Dat DNB de Bovag-garantie als een verzekering beschouwt, is dus niet zo verwonderlijk. Verwonderlijker is waarschijnlijk dat DNB dat niet al veel eerder heeft laten weten.

De oplossing ligt voor de hand: garagehouders mogen het risico van de garantie niet meer in eigen hand houden, maar zullen een verzekeraar moeten vinden waar zij dit risico onderbrengen. Vervolgens kunnen zij in die garantieverzekeringen gaan bemiddelen. Dat lijkt op zich geen probleem nu praktisch alle garagehouders en autodealers toch al bemiddelen in autoverzekeringen en dus al (verbonden) bemiddelaar zijn. Maar daar voorzie ik twee problemen.

Het eerste probleem vloeit voort uit de Insurance Distribution Directive. Binnenkort regelt de Wft dat als een bemiddelaar bij een roerende zaak (zoals een auto) een verzekering wil meeverkopen, de klant die roerende zaak ook zonder verzekering mag kopen. Kortom: het automatisme dat de Bovag-garantie dan bij de koop hoort is weg. Terwijl Bovag-leden zich juist daarmee willen profileren.

Het tweede probleem zit in het onderscheid tussen ‘bemiddelen’ en ‘adviseren’. Want een garagehouder of autodealer mag de autoverzekeringen waarin hij bemiddelt niet aanbevelen aan de klant. Want dan is er sprake van ‘adviseren’. Daarvoor is naast een Wft-vergunning als adviseur ook het Wft-diploma Adviseur schadeverzekeringen (particulier en/of zakelijk) nodig. Dat diploma hebben verkoopmedewerkers van een autodealer of garagebedrijf niet (uitzonderingen daargelaten). Dus wordt – in elk geval in theorie – alleen informatie over de autoverzekering verschaft. De klant mag niet worden overgehaald zo’n verzekering te sluiten. Maar bij de garantieverzekering gaan die verkoopmedewerkers die klant natuurlijk juist wel overhalen. Want die garantieverzekering is nu net het extra dat de Bovag-garage te bieden heeft.

Ik snap DNB wel. Maar de garagehouders hebben er een probleem bij. En de AFM ook.

Toezichtkosten

Er is veel kritiek op het voornemen van Financiën om de toezichtkosten volledig voor rekening van de sector te laten komen. Ik kan mij veel bij die kritiek voorstellen. Toch heb ik een andere suggestie. Laat de sector alle toezichtkosten betalen; maar dan wel de echte toezichtkosten.

Want wat Financiën bedoelt met toezichtkosten en wat echt toezichtkosten zijn, zijn twee verschillende begrippen. De echte toezichtkosten zijn de kosten van DNB en AFM om de in de Wft vastgelegde taken uit te voeren. Denk aan de kosten om vergunningsaanvragen te beoordelen, om toe te zien op de naleving van regels en vergunningsvoorwaarden, betrouwbaarheids- en geschiktheidstoetsingen, opsporingsonderzoek als het vermoeden bestaat dat er iets mis is, het bijhouden van de registers, e.d.. Allemaal prima.

Maar als ik kijk naar wat DNB en AFM allemaal nog meer doen, dan kom ik nogal wat activiteiten tegen die niets met toezicht te maken hebben en waarvoor in de Wft geen enkele basis kan worden gevonden. Taken die de toezichthouders zelf bedenken en kennelijk onbeperkt kunnen bedenken, omdat zij alle kosten die zij maken toch kunnen afwentelen. Terwijl een dergelijke wetenschap juist tot terughoudendheid zou moeten leiden. En aldus worden er leidraden gemaakt op gebieden waar de wet bewust voor de open norm heeft gekozen (alsof brancheorganisaties dat niet kunnen), er worden marktonderzoeken uitgevoerd, er wordt geïnvesteerd in ‘proeftuinen’, ‘greenfields’ en ‘sandboxes’, geëxperimenteerd met nieuwe technologieën, er worden speeches gegeven (en gepubliceerd), gevraagd en ongevraagd voorstellen gedaan voor nieuwe wetgeving, gelobbyd en natuurlijk wordt de eigen organisatie uitbundig geprofileerd. ‘Het mag wat kosten want een ander betaalt ons feestje.’

U hoort mij ook niet zeggen dat al die andere activiteiten dan de echte toezichttaken (geheel) ontbloot zijn van enig maatschappelijk belang. Maar met het door de wet voorgeschreven toezicht hebben deze activiteiten niets te maken. Ik heb een paar jaar terug al eens bezwaar gemaakt tegen de oproep van de AFM aan geheel zakelijk Nederland om ‘misstanden’ op het gebied van zakelijk krediet bij haar te melden. U hoort mij niet zeggen dat er nooit iets mis gaat bij zakelijk krediet, maar de Wft geeft – en daar is vooraf echt over nagedacht – de AFM geen enkele bevoegdheid bij zakelijk kredieten.

Het lijkt mij heel redelijk als toezichthouders die andere activiteiten willen ondernemen dan hun wettelijke toezichttaken de kosten van die andere activiteiten transparant en realistisch begroten. Zeg maar: zich zelf een beetje houden aan de normen die zij zo graag aan anderen opleggen. En daar vervolgens zelf een financier voor vinden. Wil de minister dat DNB meedenkt over regelgeving? Prima minister, maar dat kost u wel geld. Als uw eigen ambtenaren het moeten doen, kost het u ook geld. Wil iemand een marktonderzoek door de AFM? Idem dito; TNS NIPO stuurt ook rekeningen. Ik ben heel benieuwd naar zo’n transparante begroting.

Over wetgevers, toezichthouders en rechters

Met enige regelmaat hoor ik de klacht dat de AFM zelf de regels bepaalt, vervolgens het toezicht houdt en dan ook zelf rechter speelt door maatregelen op te leggen zoals een boete (of erger). Die klacht is niet terecht en tegelijk heb ik wel enig begrip voor die gedachte.

Vorige week hebt u kunnen lezen dat het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) de uitspraak van de rechtbank Rotterdam heeft bevestigd waarbij een door de AFM opgelegde boete van tafel is geveegd. Het ging om een boete van €100.000. die de AFM had opgelegd aan een assurantiekantoor (Cas Assurantiën), omdat dit kantoor volgens de AFM te hoge vergoedingen in rekening had gebracht. Vergoedingen die overigens keurig en vooraf met de klant waren afgesproken.

Inderdaad maakt de AFM wel eens regels. Maar dat kan de AFM niet zomaar doen. Dat kan alleen als (en voor zover) de wetgever dat uitdrukkelijk heeft bepaald. In dat geval gaat het inderdaad om dwingende regels. Maar veel vaker gebeurt het dat de AFM geen regelgevende bevoegdheid heeft, maar toch probeert financiële-dienstverleners te sturen in een door haar gewenste richting. Bijvoorbeeld met een leidraad. Dat mag de AFM, want dat mag iedereen. U en ik mogen dat ook. Het verschil is natuurlijk wel dat als ik dat doe, dat door financiële-dienstverleners wat makkelijker aan de kant zal worden geschoven dan als de AFM zo’n leidraad presenteert.

Dat komt omdat de AFM inderdaad ook zelf toezicht houdt. En omdat de AFM met zo’n leidraad een door haar wenselijk geacht gedrag heeft bekend gemaakt. Gedrag dat een gevolg zou moeten zijn van een niet tot in detail uitgewerkte dwingende bepaling (van een open norm dus). Als een financiële-dienstverlener dan anders handelt, vindt de AFM al snel dat die open norm verkeerd is uitgelegd. Maar ja: een open norm is niet voor niets een open norm: er kunnen goede redenen zijn om het anders te doen dan de AFM voorstelt.

Dan is het prettig dat de AFM geen rechter is. Zij kan wel een boete uitdelen, maar daar kan bezwaar tegen worden aangetekend. En vervolgens nog beroep. En daarna nog hoger beroep. In dit geval werd het bezwaar (dat de AFM zelf behandelt) afgewezen. Maar de rechter gaf in beroep het assurantiekantoor gelijk. Omdat AFM toch haar gelijk wilde halen, tekende zij hoger beroep aan, maar ook daar kreeg zij ongelijk.

Daarom heb ik toch wel enig begrip voor de gedachte die vaak in de bedrijfstak leeft. Bezwaar en beroep kunnen wel helpen, maar je moet als financiële-dienstverlener soms wel een lange adem hebben. En kosten maken. En de uitkomst is altijd onzeker. Daar komt nog wat bij. Een financiële-dienstverlener kan wel ‘winnen’ van de AFM, maar de dag erna is zij nog steeds je toezichthouder. Misschien een enigszins gefrustreerde toezichthouder. Welke financiële-dienstverlener wil dat nou? Het zou mooi zijn als de AFM zich dat wat eerder realiseert.